Zamów płytę

 

 

LOGOWANIE

Masz już konto?

 

Sprawdź Certyfikat EuroRenoma

‹‹iNNA NAZWA

»

‹‹Demo

Wersja demonstracyjna - Audyt z Renomą

Wybrany rozdział z aktualnego programu

Poniżej prezentujemy fragment zawartości naszej najnowszej płyty "Audyt z Renomą" z 2014 roku.

Zapraszamy do lektury i składania zamówień na pełną wersję programu, w której znajdą Państwo mnóstwo przydatnych informacji pomagających prowadzić działalność gospodarczą, instytucję, urząd czy placówki oświatowe.

 

Chcesz wrócić do serwisu www.comlex.pl lub www.eurorenoma.pl - kliknij na odpowiedni link.

 


Fragment programu

Kontrola na podstawie ustawy o swobodzie działalności

1. Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorcy

2. Zakres stosowania przepisów kontrolnych z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej

3. Zakres podmiotowy kontroli

4. Podstawowe zasady kontroli

5. Przebieg kontroli

6. Wyłączenie pracownika organu kontroli

7. Obowiązki kontrolowanego przedsiębiorcy

8. Uprawnienia kontrolowanego przedsiębiorcy



1. Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorcy

Jednym z ważniejszych aktów prawnych regulujących zasady prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorców Polsce jest ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej. Ustawa ta definiuje działalność gospodarczą, jak również określa ogólne zasady jej prowadzenia oraz ogólne zasady kontroli i nadzoru działalności gospodarczej. Podkreślić należy, że choć cel wprowadzenia tych przepisów był niewątpliwie słuszny, to jednakże regulacja ta nie jest wolna od błędów i nieścisłości (a w tym pomieszania pojęć kontroli i nadzoru), na co zwraca się uwagę w doktrynie, a nadto nie jest regulacją kompletną ani samodzielną. Przepisy o kontroli w tej ustawie uzupełniają regulacje zawarte w ustawach szczególnych, dlatego też między innymi nie określają ani organów kontroli ani zakresu przedmiotowego kontroli, określają natomiast podstawowe zasady postępowań kontrolnych, od których niestety już sama ustawa o swobodzie działalności gospodarczej przewiduje wiele wyjątków, na co dobitnie wskazuje już pierwszy przepis w rozdziale 5 ustawy zatytułowanym „Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorcy”, który stanowi:

Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorców przeprowadzana jest na zasadach określonych w niniejszej ustawie, chyba że zasady i tryb kontroli wynikają z bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo z ratyfikowanych umów międzynarodowych

2. Zakres stosowania przepisów kontrolnych z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej

Jak już wskazano wyżej, kontrolę przedsiębiorcy przeprowadza się na zasadach określonych w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, o ile zasady i tryb kontroli nie wynikają z bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Ustawa wprost też stanowi, że jej przepisów nie stosuje się do kontroli przedsiębiorcy w zakresie przestrzegania warunków bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. W art. 77 ust 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej ustawodawca wprost wskazuje, że zakres przedmiotowy kontroli oraz organy ją prowadzące są określone w ustawach odrębnych. W art. 84 i 84 a tej ustawy wymieniony jest szereg wyjątków od stosowania przepisów o kontroli przewidzianych w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, o czym będzie mowa bardziej szczegółowo przy omawianiu przepisów podlegających tym wyjątkom.

Z drugiej jednakże strony w roku 2009 zmieniono wiele ustaw odrębnych, nakazując stosowanie do przewidzianych w nich postępowań kontrolnych działalności gospodarczej przepisy o kontroli z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Odesłanie takie zostało wprowadzone w 50 ustawach, w szczególności w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w ordynacji podatkowej czy też np. w prawie dewizowym. Wobec powyższego pamiętać należy o pewnej dwoistości regulacji kontrolnych w polskim ustawodawstwie. Częstą sytuacją będzie stosowanie zarówno przepisów ustawy regulującej konkretny rodzaj działalności, jak i przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

3. Zakres podmiotowy kontroli

Podmiotem kontrolowanym jest przedsiębiorca. Zgodnie z art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca w imieniu własnym działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Działalnością zaś gospodarczą w rozumieniu tej ustawy jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. (art. 2 ustawy).

4. Podstawowe zasady kontroli

Zgodnie z art. 77 ust 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej:

Przedsiębiorcy, który poniósł szkodę na skutek przeprowadzenia czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, przysługuje odszkodowanie. 

Zgodnie zaś z art. 77 ust. 6 tejże ustawy:

Dowody przeprowadzone w toku kontroli przez organ kontroli z naruszeniem przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, jeżeli miały istotny wpływ na wyniki kontroli, nie mogą stanowić dowodu w żadnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym, karnym lub karno-skarbowym dotyczącym kontrolowanego przedsiębiorcy. 

Przepisy te mają stanowić swoistą gwarancję zgodnego z prawem działania organów kontrolnych. Pamiętać jednakże należy, iż dochodzenie odszkodowania odbywa się na zasadach ogólnych, a zatem to na przedsiębiorcy ciąży obowiązek wykazania szkody i związku przyczynowego pomiędzy szkodą a naruszeniem przepisów w trakcie kontroli. Z tego względu ważne jest, aby już przy podpisywaniu protokołu kontroli przedsiębiorca wskazał jaka szkoda została wyrządzona i jakie przepisy zostały naruszone przez kontrolujących.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nakazuje zawiadomić przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli. Obowiązek ten jednakże ma wiele wyjątków, określonych w art. 79 ust 2 ustawy:

Zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się, w przypadku gdy: 

  1. kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej; 
  2. przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia; 
  3. kontrola jest przeprowadzana na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw;
  4. kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów;
  5. przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego; 
  6. przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione. 

Zawiadomienia takiego nie dokonuje się także w określonych sytuacjach przewidzianych w Ordynacji Podatkowej. Zważywszy na ilość wyjątków od obowiązku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli trudno jest nazwać ten obowiązek zasadą postępowania kontrolnego.

Niezwykle istotnym przepisem z punktu widzenia ochrony interesów przedsiębiorcy w trakcie kontroli jest art. 80b ustawy:

Czynności kontrolne powinny być przeprowadzane w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania kontrolowanego przedsiębiorcy. W przypadku gdy przedsiębiorca wskaże na piśmie, że przeprowadzane czynności zakłócają w sposób istotny działalność gospodarczą przedsiębiorcy, konieczność podjęcia takich czynności powinna być uzasadniona w protokole kontroli. 

Pomimo wprowadzenia tego przepisu w praktyce może się okazać trudno go wyegzekwować, wskazuje się między innymi w doktrynie, że:

„W praktyce najczęściej odnotowuje się zakłócenia polegające na zablokowaniu rachunku bankowego przedsiębiorcy, przejęciu do badania ksiąg rachunkowych lub różnego rodzaju urządzeń podatkowych, wstrzymaniu produkcji bądź sprzedaży lub świadczenia usług. To są zakłócenia, które praktycznie uniemożliwiają funkcjonowanie przedsiębiorcy w ogóle. Może się okazać, że podjęcie decyzji o zastosowaniu takich środków jest konieczne, ale równie dobrze mogą one nie być konieczne. Dlatego też słusznie ustawa nakazuje kontrolującemu uzasadnić ich zastosowanie. Tyle tylko, że uzasadnienie zamieszcza się w protokole kontroli, który sporządza się po jej zakończeniu. Zastosowanie zbędnych środków, zakłócających funkcjonowanie przedsiębiorcy, nie może być zatem wstrzymane w toku kontroli” ( Cezary Kosikowski w: „Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz”)

Kolejny istotny dla przedsiębiorcy przepis o charakterze ochronnym to art. 82 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, zakazujący podejmowania i prowadzenia równocześnie więcej niż jednej kontroli działalności gospodarczej. Jednak od tego reguły ustawodawca przewidział szereg wyjątków, a więc zakaz te nie obowiązuje, gdy:

  1. ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej;
  2. przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia; 
  3. kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 
  4. przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego; 
  5. kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu;
  6. przeprowadzenie kontroli jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa wspólnotowego o ochronie konkurencji lub przepisów prawa wspólnotowego w zakresie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej;
  7. kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym. 

 5. Przebieg kontroli

Jak już wskazano wyżej, co do zasady kontrola powinna być poprzedzona zawiadomieniem o zamiarze wszczęcia kontroli. Zgodnie z art. 79 ust 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Jeżeli kontrola nie zostanie wszczęta w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, wszczęcie kontroli wymaga ponownego zawiadomienia. Kontrola może być wszczęta przed upływem 7 dnia od doręczenia zawiadomienia, o ile zawnioskuje o to przedsiębiorca.

Zawiadomienie o wszczęciu kontroli powinno zawierać oznaczenie organu, datę i miejsce wystawienia, oznaczenie przedsiębiorcy, wskazanie zakresy przedmiotowego kontroli oraz podpis osoby upoważnionej do zawiadomienia.

Czynności kontrolne mogą być podejmowane co do zasady po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli i okazaniu legitymacji służbowej uprawniającej do wykonywania takich czynności, chyba ze wyjątkowo przepisy zezwalają na podjęcie czynności po okazaniu legitymacji służbowej, bez doręczenia upoważnienia do kontroli.

Czynności kontrolne co do zasady powinny być przeprowadzane przez pracowników organu kontroli, chyba że przepisy odrębne pozwalają na wykonywanie tych czynności przez inne osoby. Do pracowników organów kontroli i innych osób wykonujących czynności kontrolne stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wyłączenia pracownika, chyba ze przepisy szczególne stanowią inaczej. O podstawach wyłączenia pracownika organu kontroli będzie mowa szczegółowo poniżej.

Zgodnie z art. 80 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej czynności kontrolne powinny być co do zasady prowadzone w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej. Od zasady tej jednakże istnieją wyjątki, można prowadzić czynności kontrolne pod nieobecność kontrolowanego w następujących sytuacjach, gdy:

  1. ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej;
  2. przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia; 
  3. kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 
  4. przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego. 

W razie nieobecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej albo niewykonania przez kontrolowanego obowiązku wskazania osoby upoważnionej do jego reprezentacji podczas nieobecności kontrolowanego czynności kontrolne mogą być wykonywane w obecności innego pracownika kontrolowanego, który może być uznany za osobę działającą w lokalu przedsiębiorstwa lub w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem organu przeprowadzającego kontrolę. Ważne jest, że do czasu kontroli nie wlicza się czasu nieobecności kontrolowanego przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej, jeśli stanowi to przeszkodę w prowadzeniu czynności kontrolnych.

Kontrola powinna być prowadzona w siedzibie kontrolowanego lub w miejscu wykonywania działalności gospodarczej w godzinach pracy lub w godzinach faktycznego wykonywania działalności gospodarczej przez kontrolowanego. Możliwe jest prowadzenie kontroli lub wykonanie czynności kontrolnych w siedzibie organu kontroli, jeżeli może to usprawnić prowadzenie kontroli, a kontrolowany wyraził na to zgodę.

Istotne jest ustawowe ograniczenie czasu trwania kontroli prowadzonych przez organ kontroli u danego przedsiębiorcy. Z art. 83 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wynika, iż kontrola w odniesieniu do mikroprzedsiębiorców nie powinna przekraczać 12 dni roboczych w ciągu roku kalendarzowego, w przypadku małych przedsiębiorców – 18 dni, w przypadku średnich przedsiębiorców - 24 dni, w przypadku pozostałych przedsiębiorców - 48 dni.

Warto w tym miejscu przypomnieć ustawowe definicje poszczególnych kategorii przedsiębiorców:

Art. 104. Za mikroprzedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

  1. zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz 
  2. osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 milionów euro.

Art. 105. Za małego przedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

  1. zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz 
  2. osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 milionów euro.

Art. 106. Za średniego przedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

  1. zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz 
  2. osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro

Niestety także przepis określający czas trwania kontroli zawiera szereg wyjątków, umożliwiających zaniechanie stosowania ograniczeń czasu kontroli, zgodnie bowiem z art. 83 ust 2 ograniczeń tych nie stosuje się, gdy:

  1. ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej;
  2. przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia; 
  3. kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 
  4. przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego; 
  5. kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu;
  6. przeprowadzenie kontroli jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa wspólnotowego o ochronie konkurencji lub przepisów prawa wspólnotowego w zakresie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej; 
  7. kontrola dotyczy podmiotów, którym na mocy odrębnych przepisów właściwy organ wydał decyzję o uznaniu prawidłowości wyboru i stosowania metody ustalania ceny transakcyjnej między podmiotami powiązanymi - w zakresie związanym z wykonaniem tej decyzji; 
  8. kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym. 

Ponadto w dalszej części tego przepisu wskazano sytuacje uprawniające do przedłużenia czasu kontroli, możliwe jest też w określonych sytuacjach przerwanie kontroli, a czas przerwy nie wlicza się do czasu trwania kontroli.

Na zakończenie niniejszego fragmentu rozważań dodać, iż przepisów o czasie trwania kontroli, jak również szeregu innych nie stosuje do postępowań kontrolnych wskazanych w ustawach wymienionych w art. 84 i 84a - b ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

6. Wyłączenie pracownika organu kontroli

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej w temacie wyłączenia pracownika odsyła do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Warto zatem przyjrzeć się przepisom tej ustawy. Otóż zgodnie z art. 24 kodeksu postępowania administracyjnego:

Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie: 

  1. w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki; 
  2. swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia; 
  3. osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 
  4. w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3; 
  5. w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji; 
  6. z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne; 
  7. w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej.

Powody wyłączenia pracownika trwają także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki i kurateli, o których mowa wyżej.

Ponadto bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych wyżej, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. 

Wyłączony pracownik może podejmować wyłącznie czynności nie cierpiące zwłoki ze względu na interes społeczny lub ważny interes stron.

7. Obowiązki kontrolowanego przedsiębiorcy

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nakłada na przedsiębiorcę obowiązek prowadzenia i przechowywania w swojej siedzibie książki kontroli oraz upoważnień i protokołów kontroli. Książka kontroli może mieć postać zbioru dokumentów, a służyć ma przedsiębiorcy do dokumentowania liczby i czasu trwania kontroli jego działalności. Książka kontroli może być prowadzona w formie elektronicznej. Wpisów w książce kontroli dokonuje organ kontroli, obejmują one:

  1. oznaczenie organu kontroli; 
  2. oznaczenie upoważnienia do kontroli; 
  3. zakres przedmiotowy przeprowadzonej kontroli; 
  4. daty podjęcia i zakończenia kontroli; 
  5. zalecenia pokontrolne oraz określenie zastosowanych środków pokontrolnych; 
  6. uzasadnienie braku zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli; 
  7. uzasadnienie wszczęcia kontroli, o której mowa w art. 79a ust. 2; 
  8. uzasadnienie zastosowanych wyjątków, o których mowa w art. 79, 80, 82 i 83; 
  9. uzasadnienie przedłużenia czasu trwania kontroli, o którym mowa w art. 83 ust. 3 i 3a; 
  10. uzasadnienie czasu trwania przerwy, o której mowa w art. 83a ust. 3. 

Przedsiębiorca jest obowiązany dokonywać w książce kontroli wpisu informującego o wykonaniu zaleceń pokontrolnych bądź wpisu o ich uchyleniu przez organ kontroli lub jego organ nadrzędny albo sąd administracyjny.

W przypadku wszczęcia kontroli, przedsiębiorca jest obowiązany niezwłocznie okazać kontrolującemu książkę kontroli, o której mowa w art. 81 ustawy albo kopie odpowiednich jej fragmentów lub wydruki z systemu informatycznego, w którym prowadzona jest książka kontroli, poświadczone przez siebie za zgodność z wpisem w książce kontroli. 

Jedynie w przypadku, gdy książka kontroli znajduje się w innym organie kontroli, przedsiębiorca nie musi jej okazać niezwłocznie, lecz w terminie 3 dni od zwrotu przez inny organ kontroli, któremu była ona udostępniona.

Oczywistym także jest, iż niezależnie od powyższego obowiązku prowadzenia książki kontroli, kontrolowany przedsiębiorca powinien umożliwić przeprowadzenie kontroli podmiotom kontrolującym, a w szczególności przedstawiać dokumenty czy też składać wyjaśnienia, których organ kontrolujący może się od przedsiębiorcy domagać.

8. Uprawnienia kontrolowanego przedsiębiorcy

Podstawowym uprawnieniem nadanym przez ustawę o swobodzie działalności gospodarczej kontrolowanemu przedsiębiorcy jest prawo wniesienia sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania przez organy kontroli czynności z naruszeniem określonych w art. 84 c ustawy przepisów, a mianowicie w razie:

  1. braku zawiadomienia kontrolowanego o zamiarze wszczęcia kontroli (art. 79); 
  2. podjęcia kontroli bez okazania legitymacji służbowej i upoważnienia do przeprowadzenia kontroli (art. 79a); 
  3. niepoinformowania kontrolowanego o jego uprawnieniach i obowiązkach w trakcie kontroli (art. 79b); 
  4. wykonywania kontroli podczas nieobecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej (art. 80); 
  5. podejmowania i prowadzenia równocześnie więcej niż jednej kontroli u tego samego przedsiębiorcy (art. 82 ust. 1); 
  6. przekroczenia dopuszczalnego czasu trwania kontroli (art. 83 ust. 1); 
  7.  podejmowania i prowadzenia kontroli bez ograniczeń czasowych w przypadkach innych niż wymienione w art. 83 ust. 2. 

2. Sprzeciw jest jednak niedopuszczalny, nawet w przypadkach wymienionych wyżej, gdy organ kontroli przeprowadza kontrolę, powołując się na co najmniej jeden z następujących przepisów (art. 84d): 

  • art. 79 ust. 2 pkt 2, art. 80 ust. 2 pkt 2, art. 82 ust. 1 pkt 2, art. 83 ust. 2 pkt 2, czyli gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne do przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego albo zabezpieczenia dowodów jego popełnienia; 
  • art. 79, art. 79a, art. 80, art. 80a, art. 81 ust. 2, art. 81a, art. 82 i art. 83 - w zakresie objętym: szczególnym nadzorem podatkowym, nadzorem weterynaryjnym, kontrolą administracji rybołówstwa, kontrolą fitosanitarną, kontrolą przemieszczających się środków transportu, osób z nich korzystających oraz towarów nimi przewożonych, kontrolą zakupu produktów lub rzetelności usługi, sprzedażą obwoźną i obnośną. 

Sprzeciw można wnieść w terminie 3 dni roboczych od wszczęcia kontroli na piśmie do organu kontroli, a przy tym należy pisemnie o tym poinformować kontrolującego. Sprzeciw powinien zawierać uzasadnienie.

W razie przekroczenia dopuszczalnego czasu trwania kontroli bieg owego trzydniowego terminu rozpoczyna się w dniu, w którym nastąpiło przekroczenie limitu trwania kontroli.

Wniesienie sprzeciwu powoduje wstrzymanie czynności kontrolnych przez organ kontroli, którego sprzeciw dotyczy, z chwilą doręczenia kontrolującemu zawiadomienia o wniesieniu sprzeciwu do czasu rozpatrzenia sprzeciwu, a w przypadku wniesienia zażalenia do czasu jego rozpatrzenia. Istotne jest zatem nie tylko wniesienie sprzeciwu, ale też jednoczesne zawiadomienie o nim kontrolującego.

Innym skutkiem wniesienia sprzeciwy jest wstrzymanie biegu czasu trwania kontroli.

Organ powinien rozpatrzyć sprzeciw w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania sprzeciwu i wydać postanowienie o odstąpieniu lub kontynuowaniu czynności kontrolnych.

Na postanowienie to przedsiębiorcy przysługuje zażalenie w terminie 3 dni od otrzymania postanowienia. Organ z kolei ma 7 dni na rozpoznanie zażalenia.

Istotne jest, że nierozpatrzenie przez organ w terminie sprzeciwu skutkuje odstąpieniem od czynności kontrolnych, a nierozpatrzenie przez organ w terminie zażalenia oznacza uznanie go za słuszne, co wynika z art. 84c ust. 12 i 13 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

 

Podsumowując niniejszy fragment rozważań ponownie przypomnieć należy, iż przepisy szczegółowe mogą w znacznej mierze modyfikować i/lub precyzować przedstawione wyżej ogólne zasady kontroli przedsiębiorców.